نیتروژن مایع که به طور خلاصه با نام LN2 شناخته میشود، حالت مایع گاز نیتروژن خالص است. نیتروژن مایع از تقطیر جز به جز هوا ساخته میشود و به طور معمول در شرکت ها و کارخانههایی که گازهای CO2و O2 را تولید میکنند ساخته میشود.
کاربرد های نیتروژن در صنایع مختلف
گاز نیتروژن یک گاز بیرنگ، بیبو و بیطعم است که در دمای اتاق به صورت گازی وجود دارد. این گاز در بسیاری از صنایع و کاربردهای تجاری استفاده میشود، از جمله:
1. نگهداری مواد غذایی
مواد غذایی در معرض اکسیژن دچار اکسیداسیون و فساد می شوند. N2 به دلیل خنثی بودن، جایگزین اکسیژن شده و از رشد باکتری ها، قارچ ها و کپک ها جلوگیری می کند. به همین دلیل از این گاز در موارد زیر استفاده می شود:
نگهداری غلات و حبوبات در سیلوها
خنک سازی گوشت و فرآورده های گوشتی
حمل و نقل مواد غذایی حساس به اکسیژن
نیتروژن در صنعت نفت و گاز کاربردهای متنوعی دارد که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:
2.پالایشگاه ها
نیتروژن به عنوان یک گاز بی اثر در پالایشگاه های نفت برای جلوگیری از احتراق و انفجار استفاده می شود. این گاز برای پاک سازی مخازن و خطوط انتقال نفت و گاز نیز به کار می رود.
در فرآیند حفاری، از N2 برای افزایش فشار درون چاه و جلوگیری از ورود آب و گل به درون مخزن استفاده می شود. همچنین در روش های افزایش تولید نفت (Enhanced Oil Recovery – EOR)، نیتروژن به عنوان یک گاز تزریقی برای افزایش فشار و تسهیل استخراج نفت و گاز به کار می رود.
3.کاربرد نیتروژن در الکترونیک
صنعت الکترونیک یکی از مصرف کنندگان اصلی N2 است و کاربردهای اصلی این گاز در این صنعت عبارتند از:
تولید نیمه رساناها و چیپ ها: در ساخت تراشه ها و نیمه رساناها، N2 نقش مهمی در ایجاد محیط بی اثر برای جلوگیری از اکسید شدن قطعات دارد.
لحیم کاری بدون اکسیداسیون: در فرآیند مونتاژ بردهای الکترونیکی، لحیم کاری در حضور N2 انجام می شود تا کیفیت و دقت اتصال افزایش یابد.
4.نقش نیتروژن در محیط زیست و توسعه پایدار
N2 علاوه بر نقش های صنعتی، تاثیرات مهمی بر اکوسیستم ها و محیط زیست دارد. گاز ازت یکی از عناصر حیاتی برای رشد گیاهان و تولید پروتئین در موجودات زنده است؛ اما تغییرات در چرخه نیتروژن می توانند اثرات منفی بر محیط زیست داشته باشند. برخی از اثرات N2 بر اکوسیستم ها و محیط زیست عبارتند از:
نقش N2 در رشد گیاهان: N2 یکی از مهم ترین عناصر غذایی برای گیاهان است و در تولید کلروفیل و فتوسنتز نقش اساسی دارد. به همین دلیل، از ترکیبات نیتروژن مانند نیترات و آمونیاک در تولید کودهای شیمیایی استفاده می شود.
آلودگی آب ها (Eutrophication): افزایش بیش از حد ترکیبات N2 در آب ها می تواند منجر به رشد غیرطبیعی جلبک ها (پدیده اوتریفیکاسیون) شود که باعث کاهش اکسیژن محلول در آب و مرگ ماهی ها و سایر موجودات آبزی می شود.
تاثیرات نیتروژن بر کیفیت هوا: برخی ترکیبات N2 مانند نیتروژن دی اکسید (NO₂) و اکسیدهای نیتروژن (NOx) از آلاینده های اصلی هوا محسوب می شوند که در اثر احتراق سوخت های فسیلی تولید شده و موجب مشکلات تنفسی و باران اسیدی می گردند.
کار با گاز نیتروژن میتواند خطراتی را به همراه داشته باشد، بنابراین مهم است که از اطلاعات ایمنی مربوط به این گاز آگاه باشید.
راهنمائی لوزی خطر
چون به خاطر سپردن خطرهای مواد شيميايي گوناگون و چگونگي مقابله با آنها براي هر کسی امکانپذير نيست، برای سهولت در آگاهيبخشی درباره خطرهای هر ماده شيميايي از يک لوزي چهارخانه استفاده ميشود تا هر کاربری با توجه به آشنايي قبلي از اين لوزي از خطرهای آن ماده شيميايي آگاه گردد.
لوزي خطر داراي چهار خانه است
خانه قرمز: خانه بالايي مربوط به اشتعالپذیری جسم ميباشد.
خانه زرد: خانه سمت راست واکنشپذیری (پايداری و انحلال در آب) را نشان ميدهد.
خانه آبي: خانه سمت چپ لوزي خطرهای بهداشتي را نشان ميدهد.
خانه سفيد: خانه پاييني که نشاندهنده خطرهای خاص ميباشد.
هر یک از موارد فوق (اشتعالپذیری، واکنشپذیری و خطرهای بهداشتي) به پنج درجه تقسيم ميشوند: از درجه صفر تا درجه 4. به طوري که درجه صفر نشاندهنده بيخطري و درجه 4 نشاندهنده خطر بسيار شديد ميباشد. اين درجهبندي برای خطرهای خاص وجود ندارد.
خطرات گاز نیتروژن
کمبود اکسیژن: این گاز بیرنگ، بیبو و بیطعم است و نمیتوان آن را با حواس خود تشخیص داد. در صورت تجمع N2 در یک محیط بسته، میتواند باعث کمبود اکسیژن شود. کمبود اکسیژن میتواند منجر به سرگیجه، سردرد، ضعف و غش شود. در موارد شدید، کمبود اکسیژن میتواند منجر به مرگ شود.
سرمازدگی: نیتروژن مایع در دمای بسیار پایین (-196 درجه سانتیگراد) قرار دارد. تماس نیتروژن مایع با پوست میتواند باعث سرمازدگی و آسیب جدی به بافتهای پوستی شود.
انفجار: در شرایط خاص، گاز N2 میتواند منفجر شود. با این حال، این اتفاق نادر است.
نکات ایمنی کار با گاز نیتروژن
تهویه مناسب: همیشه در محیطهایی که این گاز استفاده میشود، تهویه مناسب را فراهم کنید. این کار به جلوگیری از تجمع گاز نیتروژن و کمبود اکسیژن کمک میکند.
استفاده از تجهیزات ایمنی: همیشه از تجهیزات ایمنی مناسب هنگام کار با N2 استفاده کنید. این تجهیزات شامل عینکهای ایمنی، دستکشهای محافظ و لباسهای مناسب است.
جلوگیری از تماس با پوست: از تماس مستقیم گاز N2 با پوست خودداری کنید. اگر نیتروژن مایع با پوست شما تماس پیدا کرد، بلافاصله منطقه را با آب گرم بشویید.
جلوگیری از انفجار: از تجمع ازت در فضاهای بسته خودداری کنید. همچنین، از استفاده از تجهیزات و سیستمهای ایمنی مناسب برای کنترل فشار و جلوگیری از انفجار استفاده کنید.
آموزش ایمنی
قبل از کار با گاز N2 ، باید آموزش ایمنی مربوط به این گاز را دریافت کنید. این آموزش به شما کمک میکند تا خطرات احتمالی کار با گاز N2 را بشناسید و اقدامات لازم را برای جلوگیری از وقوع حوادث ایمنی انجام دهید.
کار با این گاز میتواند خطراتی را به همراه داشته باشد. با رعایت نکات ایمنی ذکر شده در این مقاله، میتوانید خطرات احتمالی را کاهش داده و از خود در برابر حوادث ایمنی محافظت کنید.
بدون دیدگاه